Leesopdracht 3b, Romantiek. Max Havelaar

Max Havelaar, door Multatuli. Elke Nederlander heeft wel van dit boek gehoord en door velen is het dan ook gelezen. In het boek worden de misstanden in Nederlands-Indië besproken en zo aan een wijder publiek bekend gemaakt. In 1860, tijdens de romantiek is het boek uitgebracht. Nu wil ik mij buigen over de vraag: Is Max Havelaar typisch een boek uit de romantiek, of bevat het nauwelijks kenmerken van deze periode?

Het is natuurlijk lastig om te bepalen wanneer een boek bij een bepaalde periode hoort. Hoeft het boek alleen in de periode te zijn geschreven? Of moet het boek aan bepaalde eisen voldoen. Om het duidelijk te houden zal ik dit bepalen aan de hand van de kenmerken. Bevat 'Max Havelaar' voldoende kenmerken van de romantiek om als typisch romantisch boek te worden gezien?

Op de site www.literatuurgeschiedenis.nl staat het volgende over literatuur uit de romantiek:

Romantiek kan begrepen worden door op vier punten te letten. In de eerste plaats moet kunst origineel zijn, in vorm en inhoud. In de tweede plaats is er in de Romantiek veel aandacht voor de onverklaarbaarheden van het leven. In de derde plaats staat geschiedenis niet los van het leven, maar hoort die erbij. In de vierde plaats is de tegenstelling het voornaamste middel in de kunst.

Dit eerste punt geeft precies weer wat 'Max Havelaar' nu juist is: origineel in vorm en inhoud. Er vindt zeer veel afwisseling plaats in het boek. Verschillende vertellers komen aan bod, lange teksten worden afgewisseld met korte liederen en er kan plots weer een uitweiding van zeven pagina's zijn over wat er in het pakpapier van Sjaalman staat. Verschillende kunstvormen worden gemengd.

Het tweede kenmerk is lastiger te plaatsen bij Multatuli's werk. Spoken, hekserij en andere mysterieuze verschijningen spelen totaal geen rol in zijn werk. Maar er zijn ook andere soort onverklaarbaarheden in het leven. In het boek ligt de nadruk erg op filosofische verhandelingen en wordt gezocht naar verklaringen voor allerlei zaken. Deze zaken zijn dan wel te verklaren, maar toch heeft Multatuli een grote fascinatie om ze te begrijpen.

Het derde punt, dat de geschiedenis bij het leven hoort, speelt zeker een rol in Mutatuli's werk. In de verhalen die in het boek worden verteld, is de geschiedenis met haar tradities van groot belang. Ook de voorgeschiedenis van Havelaar op Sumatra is belangrijk voor het verhaal.

Tot slot is derde begrip dat van toepassing is op de romantiek is het gebruik van tegenstellingen, oftewel contrastwerking. Tegenstellingen moeten een grote rol spelen in een romantisch verhaal. Personages zoals de gierige, fantasieloze, zelfingenomen Droogstoppel staan lijnrecht tegenover Max Havelaar. Hij is juist een zeer vrijgevige, onbaatzuchtige en behulpzame man. Ook veel andere tegenstellingen spelen een rol. Plaatsen, zoals het welvarende Nederland waar Droogstoppel woont, en het arme Nederlands-Indië, waar de rest van het verhaal zich afspeelt, lopen bijvoorbeeld sterk uiteen.

Aan de hand van deze kenmerken van Max Havelaar en de literatuur uit de romantiek kom ik tot de volgende conclusie: “Max Havelaar van Multatuli is een roman die kenmerkend is voor de romantiek.” Door verschillende begrippen die belangrijk zijn bij deze stroming te toetsen op het verhaal, is dat duidelijk te zien. Daarnaast is het natuurlijk overduidelijk hoe groot de rol is die het gevoel speelt in Max Havelaar. En dat is misschien nog wel het grootste kenmerk van een romantisch verhaal.