Max Havelaar, door Multatuli. Elke Nederlander heeft wel van dit boek gehoord en door velen is het dan ook gelezen. In het boek worden de misstanden in Nederlands-Indië besproken en zo aan een wijder publiek bekend gemaakt. In 1860, tijdens de romantiek is het boek uitgebracht. Nu wil ik mij buigen over de vraag: Is Max Havelaar typisch een boek uit de romantiek, of bevat het nauwelijks kenmerken van deze periode?
Het is natuurlijk
lastig om te bepalen wanneer een boek bij een bepaalde periode hoort.
Hoeft het boek alleen in de periode te zijn geschreven? Of moet het
boek aan bepaalde eisen voldoen. Om het duidelijk te houden zal ik
dit bepalen aan de hand van de kenmerken. Bevat 'Max Havelaar'
voldoende kenmerken van de romantiek om als typisch romantisch boek
te worden gezien?
Op de site
www.literatuurgeschiedenis.nl staat het volgende over literatuur uit
de romantiek:
Romantiek kan
begrepen worden door op vier punten te letten. In de eerste plaats
moet kunst origineel zijn, in vorm en inhoud. In de tweede plaats is
er in de Romantiek veel aandacht voor de onverklaarbaarheden van het
leven. In de derde plaats staat geschiedenis niet los van het leven,
maar hoort die erbij. In de vierde plaats is de tegenstelling het
voornaamste middel in de kunst.
Dit eerste punt
geeft precies weer wat 'Max Havelaar' nu juist is: origineel in vorm
en inhoud. Er vindt zeer veel afwisseling plaats in het boek.
Verschillende vertellers komen aan bod, lange teksten worden
afgewisseld met korte liederen en er kan plots weer een uitweiding
van zeven pagina's zijn over wat er in het pakpapier van Sjaalman
staat. Verschillende kunstvormen worden gemengd.
Het tweede kenmerk
is lastiger te plaatsen bij Multatuli's werk. Spoken, hekserij en
andere mysterieuze verschijningen spelen totaal geen rol in zijn
werk. Maar er zijn ook andere soort onverklaarbaarheden in het leven.
In het boek ligt de nadruk erg op filosofische verhandelingen en
wordt gezocht naar verklaringen voor allerlei zaken. Deze zaken zijn
dan wel te verklaren, maar toch heeft Multatuli een grote fascinatie
om ze te begrijpen.
Het derde punt, dat
de geschiedenis bij het leven hoort, speelt zeker een rol in
Mutatuli's werk. In de verhalen die in het boek worden verteld, is de
geschiedenis met haar tradities van groot belang. Ook de
voorgeschiedenis van Havelaar op Sumatra is belangrijk voor het
verhaal.
Tot slot is derde
begrip dat van toepassing is op de romantiek is het gebruik van
tegenstellingen, oftewel contrastwerking. Tegenstellingen moeten een
grote rol spelen in een romantisch verhaal. Personages zoals de
gierige, fantasieloze, zelfingenomen Droogstoppel staan lijnrecht
tegenover Max Havelaar. Hij is juist een zeer vrijgevige,
onbaatzuchtige en behulpzame man. Ook veel andere tegenstellingen
spelen een rol. Plaatsen, zoals het welvarende Nederland waar
Droogstoppel woont, en het arme Nederlands-Indië, waar de rest van
het verhaal zich afspeelt, lopen bijvoorbeeld sterk uiteen.
Aan de hand van deze
kenmerken van Max Havelaar en de literatuur uit de romantiek kom ik
tot de volgende conclusie: “Max Havelaar van Multatuli is een roman
die kenmerkend is voor de romantiek.” Door verschillende begrippen
die belangrijk zijn bij deze stroming te toetsen op het verhaal, is
dat duidelijk te zien. Daarnaast is het natuurlijk overduidelijk hoe
groot de rol is die het gevoel speelt in Max Havelaar. En dat is
misschien nog wel het grootste kenmerk van een romantisch verhaal.
